დამწყებისთვის საუკეთესო CNC პროექტებია ხის აბრა V-ჭრით, ჭიქის საფენები, ტელეფონის სადგამი, თავსატეხი და საჭრელი დაფა: ისინი მარტივ ფორმებს, ორ-სამ ფრეზს და იაფ მასალას იყენებს. შემდეგ ეტაპზე გადადით ფანერის აწყობად ავეჯზე, აკრილის განათებულ ფირფიტაზე და 3D რელიეფზე. ქვემოთ ნახავთ 12 პროექტს მასალით, ფრეზებით, სირთულით და პრაქტიკული რჩევებით.
ყოველი პროექტი ახალ უნარს გასწავლით: V-ჭრას, ჯიბეს (pocket), შეერთებებს, 3D დამუშავებას. თუ ჯერ არ იცით, რას ნიშნავს ეს ტერმინები, დაიწყეთ სტატიით რა არის CNC ჩარხი და როგორ მუშაობს.
რა გჭირდებათ დასაწყებად: მასალები და ფრეზები
ამ 12 პროექტისთვის მცირე ნაკრები საკმარისია:
- მასალა: ფანერა 6, 12 და 18 მმ, MDF, მკვრივი მაგარი ჯიშის ხის დაფა, ჩამოსხმული (cast) აკრილი.
- ბრტყელი ფრეზები: 3 მმ და 6 მმ, სასურველია ქვემოთ დამწოლი (down-cut) ან კომპრესიული ფანერისთვის.
- V-ფრეზი: 90°, ტექსტისა და V-ჭრისთვის.
- სფერული ფრეზი (ball nose): 3 მმ, 3D რელიეფისთვის.
- ერთპირიანი O-flute ფრეზი: აკრილისთვის.
- დამხმარე: დამჭერები, ორმხრივი წებოვანი ლენტი, ზუმფარა, ზეთი ან ლაქი.
12 CNC პროექტი: სწრაფი ცხრილი
ჩარხის დრო მიახლოებითია და ზომაზე, მასალასა და ჩარხზეა დამოკიდებული.
| პროექტი | მასალა | ფრეზები | სირთულე | ჩარხის დრო |
|---|---|---|---|---|
| 1. სახელიანი აბრა | MDF, ხის დაფა | V 90°, ბრტყელი 6 მმ | მარტივი | 20–40 წთ |
| 2. ჭიქის საფენები | ფანერა 12 მმ, ხე | V 90°, ბრტყელი 6 მმ | მარტივი | 15–30 წთ |
| 3. ტელეფონის სადგამი | ფანერა 12–18 მმ | ბრტყელი 6 მმ | მარტივი | 10–20 წთ |
| 4. კედლის საათი | ფანერა, MDF | V 90°, ბრტყელი 6 მმ | მარტივი | 30–60 წთ |
| 5. მაგიდის ორგანაიზერი | ფანერა 18 მმ | ბრტყელი 6 მმ | მარტივი | 30–60 წთ |
| 6. თავსატეხი | ფანერა 6 მმ | ბრტყელი 3 მმ | საშუალო | 20–40 წთ |
| 7. საჭრელი დაფა | მაგარი ხე | ბრტყელი 6 მმ, სფერული | საშუალო | 30–60 წთ |
| 8. ხის სინი | ხის დაფა | ბრტყელი 6 მმ, სფერული | საშუალო | 1–2 სთ |
| 9. ამოღრმავებული კოლოფი | ხის ბრუსი | ბრტყელი 6 მმ | საშუალო | 1–2 სთ |
| 10. აწყობადი სკამი | ფანერა 18 მმ | კომპრესიული 6 მმ | რთული | 1–2 სთ |
| 11. აკრილის LED ფირფიტა | აკრილი 6–8 მმ | O-flute, V 90° | საშუალო | 30–60 წთ |
| 12. რელიეფური რუკა | MDF, ხე | ბრტყელი 6 მმ, სფერული 3 მმ | რთული | 3–6 სთ |
მარტივი CNC პროექტები ხეზე და ფანერაზე
1. სახელიანი აბრა ან სახლის ნომერი
კლასიკური პირველი პროექტი. ტექსტს V-ჭრის ტრაექტორიას ანიჭებთ: პროგრამა თავად ითვლის სიღრმეს ასოს სიგანის მიხედვით. კონტურს ბრტყელი ფრეზით ჭრით. თუ ჭრამდე ზედაპირს ლაქით ან საღებავით დაფარავთ, ჩაჭრილი ასოები მკაფიოდ გამოჩნდება. გარე აბრისთვის ტენგამძლე მასალა და ლაქი გამოიყენეთ.
2. ჭიქის საფენები
4–6 წრე ან კვადრატი ერთ ფურცელზე: იდეალური ვარჯიშია დეტალების ფურცელზე განლაგებისთვის (nesting). ზედაპირზე V-ფრეზით ორნამენტი ან ინიციალები ამოჭერით, ქვედა მხარეს კი ზედაპირული ჯიბე, რომ საფენი არ დაცურდეს.
3. ტელეფონის სადგამი
ორი ბრტყელი დეტალი, რომლებიც ერთმანეთში ღარით ჯდება. ეს პროექტი მთავარ წესს გასწავლით: ღარის სიგანე ფურცლის რეალურ სისქეს უნდა შეესაბამებოდეს. ფანერა ხშირად ნომინალურზე თხელია, ამიტომ სისქე ჭრამდე შტანგენფარგლით გაზომეთ.
4. კედლის საათი
წრიული დეტალი, V-ფრეზით ამოჭრილი ციფრები და ცენტრში ხვრელი საათის მექანიზმისთვის. ხვრელის დიამეტრი იმ მექანიზმის მიხედვით შეარჩიეთ, რომელსაც შეიძენთ.
5. მაგიდის ორგანაიზერი
18 მმ ფანერაში სხვადასხვა სიღრმის ჯიბეები ფანქრებისთვის, ტელეფონისთვის და გასაღებებისთვის. კარგი ვარჯიშია ჯიბის სიღრმისა და გავლების რაოდენობის გამართვაში.
საშუალო სირთულე: თავსატეხი, საჭრელი დაფა, სინი
6. თავსატეხი
6 მმ ფანერიდან 3 მმ ფრეზით ამოჭრილი ნაწილები. აქ ნახავთ CNC-ის ერთ ფიზიკურ შეზღუდვას: მბრუნავი ფრეზი შიგა კუთხეს მკვეთრად ვერ ჭრის, კუთხეში ყოველთვის რჩება ფრეზის რადიუსის მომრგვალება. ამიტომ თავსატეხის ნაწილები მომრგვალებული ფორმით დახაზეთ.
7. საჭრელი დაფა
მკვრივი მაგარი ჯიშის ხისგან, მაგალითად წიფლისგან ან ნეკერჩხლისგან. სფერული ფრეზით კიდეზე წვენის ღარს ამოჭრით, ქვედა მხარეს სახელურის ჯიბეს. საკვებთან შეხების წესი: კენტაკის უნივერსიტეტის რობინსონის ცენტრის რეკომენდაციით, დაფა საკვებად უსაფრთხო მინერალური ზეთით დაამუშავეთ, ხოლო მცენარეული ან კაკლის ზეთი არ გამოიყენოთ, რადგან დროთა განმავლობაში მჟავდება. ზეთი თვეში ერთხელ განაახლეთ, ხშირი გამოყენებისას ორ კვირაში ერთხელ. დაფას ხელით რეცხავენ და წყალში არასოდეს აჩერებენ.
8. ხის სინი
დიდი ჯიბე ბრტყელი ფრეზით, შიგა კიდეების მოსაგლუვებლად კი სფერული ფრეზი. დიდ ჯიბეს სჭირდება სწორი გადაფარვა გავლებს შორის (stepover), თორემ ფსკერზე ზოლები დარჩება. ბოლოს ზუმფარით გაასუფთავეთ.
9. ამოღრმავებული კოლოფი
ხის ერთი ბრუსიდან ამოღრმავებული კოლოფი თავსახურით. აქ ისწავლით ორმხრივ დამუშავებას: დეტალის გადმობრუნებას და ნულის ზუსტად აღდგენას, რომ ორივე მხარე ერთმანეთს დაემთხვეს.
ავეჯი CNC-ით: აწყობადი სკამი
10. ფანერის აწყობადი სკამი
ბრტყლად აწყობადი (flat-pack) სკამი 18 მმ ფანერიდან, ხრახნებისა და წებოს გარეშე, ღარებით შეკრული. ეს უკვე ნამდვილი ავეჯი CNC-ით და ორი მნიშვნელოვანი ტექნიკა:
- ძვლისებრი ჭრილი (dogbone). ფრეზი შიგა კუთხეს ამრგვალებს, ამიტომ ღარის კუთხეებში პატარა წრიული ამონაჭრები ემატება, რომ მეორე დეტალი ბოლომდე ჩაჯდეს.
- დაშვება (tolerance). ღარი ფურცლის გაზომილ სისქეზე ოდნავ ფართო უნდა იყოს. ჯერ პატარა სატესტო შეერთება ამოჭერით და მხოლოდ შემდეგ მთელი სკამი.
კომპრესიული ფრეზი ფანერის ორივე მხარეს სუფთად ჭრის. ფაილის მომზადებისას დაშვებულ შეცდომებზე, მაგალითად ღია კონტურსა და ფრეზის არასწორ დიამეტრზე, წაიკითხეთ CNC-სთვის ფაილის მომზადება: 7 გავრცელებული შეცდომა.
აკრილი და 3D რელიეფი: შემდეგი დონე
11. აკრილის LED ფირფიტა
გამჭვირვალე აკრილის უკანა მხარეს V-ფრეზით ამოჭრილი ნახატი, რომელიც ქვემოდან LED ლენტით განათებისას ანათებს. აკრილს თავისი წესები აქვს:
- აირჩიეთ ჩამოსხმული (cast) აკრილი: ის უფრო სუფთად იჭრება და ნაკლებად დნება, ვიდრე ექსტრუდირებული.
- გამოიყენეთ ერთპირიანი O-flute ფრეზი, რომელსაც ნაფოტისთვის დიდი სივრცე აქვს.
- ნელი მიწოდება ფრეზს ახურებს და პლასტმასი დნება: თუ კიდე ცუდია, ჯობს ჭრის სიღრმე შეამციროთ, ვიდრე მიწოდება.
- დამცავი ფირი ჭრისას დატოვეთ, ფურცელი კი მყარად დაამაგრეთ: აკრილი ვიბრაციისგან იბზარება.
12. რელიეფური რუკა
ღია სიმაღლის მონაცემებიდან (DEM) შექმნილი 3D რელიეფი, მაგალითად თქვენი საყვარელი მთის ან ხეობის. ჯერ 6 მმ ბრტყელი ფრეზით უხეში დამუშავება, შემდეგ 3 მმ სფერული ფრეზით სუფთა გავლა. ეს ყველაზე ხანგრძლივი პროექტია და კარგად ასწავლის, როგორ მოქმედებს stepover ზედაპირის სიგლუვეზე და დროზე.
ყოველი ახალი პროექტი ჯერ MDF-ის ნარჩენზე სცადეთ და მხოლოდ შემდეგ ძვირ ხეზე. ჩაწერეთ რვეულში ყოველი წარმატებული რეჟიმი: მასალა, ფრეზი, ბრუნები, მიწოდება, სიღრმე. ერთ თვეში საკუთარი რეჟიმების ცხრილი გექნებათ, რომელიც ინტერნეტის ნებისმიერ ცხრილზე ზუსტი იქნება.
როგორ დავამუშაოთ CNC-ით ამოჭრილი დეტალი
ჩარხიდან ჩამოხსნილი დეტალი ჯერ კიდევ არ არის მზა. სამუშაოს ნახევარი დამუშავებაა:
- ხიდები (tabs) ბასრი დანით ან პატარა ხერხით მოჭერით და ადგილი გაასწორეთ.
- ფანერის კიდეზე აშლილი ბოჭკოები ზუმფარით მოაშორეთ, ჯერ უხეშით, შემდეგ წვრილით.
- MDF-ის კიდე საღებავს ღრუბელივით იწოვს: შეღებვამდე გრუნტით დაფარეთ.
- ხეს ზეთი ან ცვილი ბუნებრივ ფერს გაუღრმავებს, ლაქი კი ტენისგან დაიცავს.
კარგად დამუშავებული მარტივი აბრა ყოველთვის უკეთ გამოიყურება, ვიდრე დაუმუშავებელი რთული რელიეფი.
CNC თუ ლაზერი ამ პროექტებისთვის?
ზოგი პროექტი ლაზერითაც კეთდება: თხელი ფანერის თავსატეხი, საფენები და გრავირებული აბრა. CNC-ის უპირატესობა სიღრმეა: ჯიბეები, V-ჭრა, 3D რელიეფი და 18 მმ სისქის ავეჯის ფანერა, რასაც მაგიდის ლაზერი, როგორც წესი, ვერ ჭრის. ლაზერი კი უკეთესია წვრილ დეტალებსა და ზედაპირულ გრავირებაში. სრული შედარება ნახეთ სტატიაში CNC, ლაზერი თუ 3D პრინტერი, ლაზერის პროექტების იდეები კი სტატიაში იდეები ლაზერული ჭრისთვის.
უსაფრთხოება ყოველ პროექტზე: დამცავი სათვალე და ყურსაცმები, მტვერშემწოვი, მყარად დამაგრებული ფურცელი და მომუშავე ჩარხთან განუწყვეტელი დაკვირვება. MDF-ისა და მაგარი ჯიშის ხის მტვერი ჯანმრთელობისთვის საზიანოა, ამიტომ დასუფთავებისას მტვერსასრუტი გამოიყენეთ და არა ცოცხი.
ხშირად დასმული კითხვები
რა გავაკეთო პირველად CNC router-ზე?
დაიწყეთ სახელიანი აბრით ან ჭიქის საფენებით MDF-ზე ან ფანერაზე. ორივე მხოლოდ ორ ფრეზს მოითხოვს (V-ფრეზი და ბრტყელი) და საბაზისო ოპერაციებს გასწავლით: V-ჭრას, კონტურს და ნულის დაყენებას.
რომელი ხეა საუკეთესო CNC-ით ჭრისთვის?
დამწყებისთვის MDF და კარგი ხარისხის ფანერა: ერთგვაროვანია და იაფია. აბრებისა და საჭრელი დაფებისთვის მკვრივი მაგარი ჯიშის ხე, მაგალითად წიფელი ან ნეკერჩხალი, უფრო სუფთა კიდეს იძლევა.
შეიძლება თუ არა CNC-ით ავეჯის დამზადება?
დიახ, CNC ფრეზერი ავეჯის წარმოების მთავარი ინსტრუმენტია. ფანერის აწყობადი სკამი, თაროები და მაგიდის ფეხები კარგი დასაწყისია. მთავარია, ღარები ფურცლის რეალური სისქით დააპროექტოთ და შიგა კუთხეებს dogbone ამონაჭრები დაუმატოთ.
რით დავამუშავო CNC-ით ამოჭრილი საჭრელი დაფა?
საკვებად უსაფრთხო მინერალური ზეთით. მცენარეული და კაკლის ზეთები არ გამოდგება, რადგან მჟავდება. ზეთი თვეში ერთხელ განაახლეთ, დაფა კი ხელით გარეცხეთ და კარგად გაამშრალეთ.
შეიძლება CNC router-ით აკრილის ჭრა?
დიახ, ოღონდ ჩამოსხმული (cast) აკრილი აირჩიეთ, ერთპირიანი O-flute ფრეზით, საკმარისად სწრაფი მიწოდებით, რომ პლასტმასი არ გადნეს. დამცავი ფირი ჭრისას დატოვეთ.
შემდეგი ნაბიჯი
თუ ამ პროექტების გაკეთება გინდათ, მაგრამ ჩარხი და გამოცდილება ჯერ არ გაქვთ, ნახეთ, რა უნარებს მოიცავს CNC-ის სწავლა: CNC კურსი: 3D დიზაინი, CAM და ჩარხის მართვა. კითხვები თუ გაქვთ, დაგვიკავშირდით უფასო კონსულტაციისთვის.
წყაროები
- Cutting Board Care, University of Kentucky Robinson Center
- How to Cut Acrylic with a CNC Router, ToolsToday
- How To Choose Solid Carbide Spiral Router Bits, Infinity Tools
- VCarve Pro, Vectric
- How Chip Load Factors into CNC Router Speeds and Feeds, Precision Board
- CNC Router Safety, Purdue University
- Woodworking: hazardous substances, HSE
